Toplum ve Siyaset - Birey toplum sorunları ve çözüm önerileri, sosyal hizmet alanında bilgiler...

Editör • Reklam • İletişim Site içi arama:
 
Reklam
vermek
istiyorum!
 
 
E-mail:
Şifre:
   
Üye Olmak İstiyorum
Şifremi Unuttum
 
Güncel
Aile
Araştırmalar
Çocuk-Gençlik
Emek Dünyası
İnsan Hakları
Kişisel Gelişim
Kültür Sanat
Güncel Siyaset
Sosyal Sorunlar
Sosyoloji-Tarih-Felsefe
Söyleşiler
Foreign Sources
 
Site İçeriği
Haberler
Linkler
En Çok Okunanlar
İlanlar
Forum
 
İstatistikler
Kayıtlı Yazı: 1170
Kayıtlı Üye: 2447
 
Anket
Anketlerimiz manipüle edildiği için anket yayınlamıyoruz
Sonuçlar
 
 
Araştırmalar
 
Zonguldak Çıraklık Eğitim Merkezi Kuaförlük Bölümünde Eğitim Gören Çıraklar
( )
 
 
Doç.Dr Ayşe OCAKÇI

ZONGULDAK ÇIRAKLIK EĞİTİM MERKEZİ KUAFÖRLÜK BÖLÜMÜNDE EĞİTİM GÖREN ÇIRAKLARIN İŞYERLERİNDEKİ ÇALIŞMA RİSKLERİNİN İNCELENMESİ

Çocukların çalıştırılması evrensel ve ulusal bir sorundur. Çocuk emeğinin kullanımı sorunu bütün dünya ülkelerinde bulunmakla beraber daha çok gelişmekte olan ülkelere özgüdür. Dünyada 15 yaşından küçük ikiyüz milyon çocuk çalışmaktadır. Ekonomik etkinliği olan çocukların % 98’i üçüncü dünya ülkelerinde yaşamaktadır(1).

Türkiye’de de çocuk işçiliği oldukça yaygındır. Türkiye’de ekonomik ya da siyasi zorunlu göçler sonucu kent nüfusu sanayileşme oranından daha hızlı bir şekilde artmaktadır. Gelen aileler şehir yaşamına uyumda büyük sıkıntılarla karşılaşmaktadır. Özellikle kültürel değişimin yarattığı sorunlar ile vasıfsız işgücü niteliği olan babanın iş bulma olasılığı oldukça azdır. Toplumumuzda özellikle de göçle gelen ailenin annelerininde ev dışında çalışması henüz kabul edilebilir değildir. Bu durum karşısında ucuz iş gücü özelliği olan çocuk çalışması öne çıkmaktadır. Erken yaşlarda çalışma yaşamına atılan çocuklar kırsal kesimde ailelerinin yanında tarım işçisi olarak çalışırken şehirde sanayi işçisi, hizmet sektöründe ara eleman ya da sokakta (enformal sektörde) değişik işlerde çalışmaktadır( 2).

Devlet İstatistik Enstitüsü’nün 1994 yılı verilerine göre Türkiye’de 06-14 yaş grubundaki 11. 889. 313 çocuğun 1.008019’u sanayide olmak üzere toplam 3.847830’u (% 32.6) çalışmaktadır. Bu oran erkek çocuklarda % 25.49, kız çocuklarda % 39.63’e kadar çıkmaktadır (3)

Kuaför ve berberlik ile ilgili çalışma alanları da çocuk işgücünün sıkça kullanıldığı hizmet sektörüdür.Kuaför ve berber yanında çalışan çocuklar; çalışma koşullarından kaynaklanan çeşitli risklerle karşılaşmaktadır. Bunların en yaygın bilinenleri ise boya karıştırmak ve kimyasal maddelerle temas, manikür pedikür ağda uygulamaları ile mikrobiyolojik riskle, fön makinası ve elektrikli kaza riskleri, uzun süre ayakta durmakla ilgili ergonomik riskler dir. Bunların dışında ağır iş koşulları, kötü muamele, uzun iş saatleri ve düşük ücretler gibi özellikle uzun vade de psikososyal sorunlara kaynaklık eden çalışma riskleride vardır.

AMAÇ:Kuaför ve berber yanında çalışan çocukların çalışma risklerine karşı korunma girişimleri bu risklerin ve önceliklerinin belirlenmesi ile olanaklıdır. Bu araştırma kuaför ve berber yanında çalışan çocukların çalışma risklerinin incelenmesi amacıyla tanımlayıcı olarak planlanmıştır.

* Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sağlık Yüksek Okulu Müdürü

**Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sağlık Yüksek Okulu Öğretim Görevlisi


YÖNTEM:

Türkiye genelinde kuaför ve berber yanında çalışan çocukların sayısı belirlenememiştir. Ancak isdihdam alanlarına bakıldığında özellikle kentsel alanda çalışan çocukların %26 sının hizmet sektöründe olduğu görülebilir. Araştırmanın evrenini Zonguldak Çıraklık Eğitim Merkezinde öğrenim gören 160 öğrenci oluşturdu. Örneklem eğitim merkezinde öğrenim gören 13-18 yaş arasında olup araştırmaya katılmayı kabul eden 103 çocuk oluşturdu. Veriler bir anket formu ile elde edildi. Ön uygulama Zonguldak’taki kuaförlerde çalışan 10 çocuk üzerinde yapıldı. 32 sorudan oluşan anket formu görüşmeci tarafından yüzyüze soru-cevap şeklinde dolduruldu. Veri toplama eylül- kasım 1999’da tamamlandı. Verilerin istatistiki analizi SPSS paket programında yüzdelik ve ki-kare yöntemi ile değerlendirildi.

BULGULAR VE TARTIŞMA

Araştırma kapsamındaki çırakların %68’i erkek, %32’si kızdır. %55.3’ü 13-15 yaş grubunda, % 44.7’si 16-18 yaş grubundadır. Çırakların eğitim durumları, boy ve vücut ağırlıkları sigara içme durumları ve aşılarına ilişkin tanıtıcı bilgiler tablo 1’de verilmektedir.

Tablo 1: Çıraklık Eğitim Merkezi Kuaförlük Bölümünde Eğitim Gören Gençlerin Tanıtıcı Özelliklerinin Dağılımı

Tanıtıcı Özellikler S %
Cinsiyet
Erkek 70 68.0
Kadın 33 32.0
Yaş
13-15 57 55.3
16-18 46 44.7
Eğitim Durumları
İlkokulu mezunu ya da terk 54 52.4
Ortaokul mezunu ya da terk 42 40.8
Lise terk 7 6.8
Boy (cm)
<1.49 30 29.1
1.50-1.69 51 49.5
1.70 + 22 21.4
Vücut Ağırlıkları (kg)
=49 37 35.9
50-69 59 57.3
70 + 7 6.8
Sigara İçme Durumları
İçiyor 48 46.6
İçmiyor 55 53.4
Aşıları
Tam 91 88.3
Tamamlanmamış 12 11.7
Toplam 103 100.0



Çırakların %52.4’ünün (52) ilköğretim düzeyinde eğitim aldıkları saptandı. Bu çırakların %49.5’i 1.50-1.69cm boy uzunluğuna, %57.3’ünün 50-69 kg ağırlığa sahip olduğu görüldü. Araştırma kapsamındaki çırakların %46.6’sının sigara içmekte olduğu saptandı. Ülkemizde 1988 yılında sigaraya ilişkin yapılan PİAR araştırmasında toplumumuzun %43.6’sının sigara içmekte olduğu sonucu dikkate alınırsa çırakların sigara içme sıklığının toplumsal sıklığa benzer olduğu söylenebilir (Gökkoca (Bilir ve ark’dan ).

Çırakların %88.3’ü (91) aşılarının tam olduğunu belirtti. Ancak %69.9’unun (72) işle ilgili küçük çaplı kaza ( el kesileri, deri sıyrıkları v.b.) geçirdiğini belirtmesi tetanoz aşısının her beş yılda bir (rapel) uygulanmasının gerekliliğini göstermektedir. Ülkemizde bu aşının başlangıç uygulamasının çocukluk döneminde, rapellerin ise ilkokul 5. Sınıfta yapılmakta, okumaya devam ederse lise1. sınıfta yapılmaktadır. Araştırma kapsamındaki çırakların ilk ve orta öğrenim terk ya da mezunu olması nedeniyle hastalık riskinin yüksek olduğu düşünülebilir.

Araştırma kapsamındaki çırakların ailelerine ilişkin tanıtıcı özellikler tablo 2’de verilmiştir.

Tablo 2: Ç.E.M. Kuaförlük Bölümündeki Çırakların Ailelerine İlişkin Tanıtıcı Özel. Dağılımı

AilelerinTanıtıcı Özellikleri: S %
Anne babanın sağ olma durumu
Sağ 97 94.2
Ölü 6 5.9
Annenin eğitim durumu
Okuryazar değil 12 12.5
Okuryazar 17 16.5
İlköğretim 70 68.0
Lise 4 4.0
Annenin mesleği
Ev hanımı 94 91.3
Çalışıyor 9 8.7
Babanın eğitim durumu
Okuryazar 17 16.5
İlköğretim 77 74.8
Lise 9 8.7
Babanın mesleği
Küçük esnaf 19 18.4
Sürekli işçi 53 51.5
Geçici işçi 8 7.7
Memur 5 4.9
Emekli 18 17.5
Oturulan Konutun Kira Olma Durumu
Kira 34 33.0
lojman 6 5.8
kendi evi 63 61.2
toplam 103 100.0

Tablo 2’de görüldüğü gibi çırakların annelerinin %68’inin ilkokul mezunu ve %91’inin ev hanımı, babalarının ise %74.8’inin ilkokul mezunuoldukları ve babalarının %55.2’sinin ise işçi olduğu dikkat çekmektedir. İşçi ağırlıklı bir kent olan Zonguldakta bu sonuç doğal olarak yorumlanabilir.

Araştırma kapsamındaki çırakların sağlık ve hastalık dağılımları tablo 3’te verilmiştir:

Tablo:3 Çıraklık Eğitim Merkezi Kuaförlik Bölümünde Eğitim Gören Çırakların

Sağlık ve Hastalık Durumlarının Dağılımı

Hastalığı S %
Var 54 52.4
Yok 49 47.6
TOPLAM 103 100.0
Hastalık Dağılımları S %
Kas-iskelet sistemi 4 7.5
Deri hastalıkları 7 13.0
Solunum yolu hastalıkları 19 35.2
Bulaşıcı hastalıklar 11 20.3
Diğer 13 24.0
TOPLAM 54 100.0


Çırakların %52.4’ünün (54) son altı ayda tedavi gerektiren bir hastalık geçirdiği, bunun %35.2’sinin (19) solunum yolları hastalıkları, %20.3’ünün (11) bulaşıcı hastalık geçirdiği saptandı. Belirtilen bulaşıcı hastalıklar arasında viral hepatit’inde olması, düzenli bağışıklamanın zorunluluğunu göstermektedir.
Kuaförlük hizmeti saça biçim verme, özellikle erkek kuaförlerde sakal traşı sırasında deri ile direk taması gerektirir. Bu nedenle El kesileri gibi küçük çaplı iş kazalarının taşıdığı büyük risklerin yalnızca çalışanlar için değil hizmeti alanlar içinde geçerli olduğu düşünülebilir.

Çırakların %13’ü (7) deri hastalığı geçirdiğini (4’ü devam etmekte) belirtti. Manikür, pedikür, havlu yıkama, temiz olmayan havlu ile sık temas, saç boyası gibi kimyasal maddelerin özellikle el parmaklarında egzama ve alerljik dermatitlere zemin hazırlayan kuaförlük etkinlikleridir. Bu etkinliklerden özellikle manikür, pedikür, havlu kullanma, kullanılan havluyu temizleme kurutma sorumluluğu çoğu zaman çıraklar tarafından yerine getirilir. Devam etmekte olan deri lezyonlarının özellikle sağ elde olması işle ilgili olması bakımından düşündürücüdür..

Zonguldak çıraklık eğitim merkezi kuaförlük bölümünde öğrenimlerini sürdüren çırakların çalışma koşullarına ilişkin tanıtıcı özellikler ise; çırakların %61.2’si iş değişikliği yaptığını,%81.5’i işle ilgili usta eğitimi aldığınıbelirtmiştir. Çırakların % 56.3’ünün getir götür işleri yaptığını, % 33’ü ise hem getir-götür hemde kuaförlüğe yardım ettiğini belirtmiştir. % 89’u yapılan işin güç yönlerinin olduğunu, %69.9’unun işle ilgili küçük çaplı kaza geçirdiğini belirtmiştir.

Çırakların yaptıkları işin güçlüğüne ilişkin görüşleri tablo 3’te verilmiştir:

Tablo:4 Çırakların Yaş Gruplarına Göre Yaptıkları İşlerin Güçlüğüne İlişkin

Görüşlerinin Dağılım

Yapılan İşin Güçlüğü
Yaş Grubu Ayakta
Durma

S %
Kötü muamele
S %
Ağır iş koşulları
S %
Müşteri kaprisi
S %
iş güçlüğü
Yok

S %
Toplam
S %

13-15 31 54.4 12 21.1 3 5.3 5 8.8 6 10.5 57 100.0
16-18 26 56.5 6 13.0 1 2.2 8 17.4 5 10.9 46 100.0

Çırakların %55.3’ü(57) uzun süre ayakta durmayı, %17.4’ü (18) kötü muameleyi işin en zor yanı olarak belirttiler. Çırakların getir-götür işleri, genel temizlik ve saça biçim verme ve diğer kuaförlüğe yardım hizmetlerinin tümününde ayakta yapılıyor olması ile ilgilidir. Kötü muamele oranının yüksek olması nedeniyle çırakların ara sıra oturarak dinlenme olanaklarının çok fazla olmadığını düşündürebilir.

Çırakların “yapılan işin güçlüğü”ne ilişkin “uzun süre ayakta kalma’yı belirtmelerine karşın bu durumla ilgili olduğu düşünülen kas ve iskelet sistemi yakınmalarının % 3.9 ile sınırlı olduğu gözlendi. Bu durum çırakların adölesan dönemde olmaları ve kas-iskelet sistem yakınmalarının uzun vadede ortaya çıkıyor olmasıyla açıklanabilir.

Çırakların işyerinde eğitim alma durumları ve uzun süre aynı pozisyonda kalma ile kaza geçirme durumları tablo5 ve tablo 6’ da verilmektedir:

Tablo:5 Çırakların İşyerinde Usta Eğitimi Alma ve İşle İlgili Kaza Geçirme Durumlarının Dağılımı

Eğitim verilme durumu Yapılan işle ilgili kaza geçirme durumu
Evet Hayır

S % S %
TOPLAM
S %

Evet 57 67.9 27 32.1 84 100.0
Hayır 15 78.9 4 21.1 19 100.0
X=0,90 p> 0.05

Tablo: 6 Çırakların Çalışırken Uzun Süre Ayakta Kalma ve Kaza Geçirme Durumlarının Dağılımı

Çalışırken uzun süre ayakta kalma durumu Yapılan işle ilgili kaza geçirme durumu
Evet Hayır

S % S %
TOPLAM
S %

Evet 66 70.2 28 29.8 94 100.0
Hayır 6 66.7 3 33.3 9 100.0
X=0.49 p>0.05

Usta eğitimi almayan çırakların %78.9’u, usta eğitimi alanların %67.9’u işyerinde küçük çaplı kaza geçirdiğini belirtti. Usta eğitimi almayanların kaza geçirme oranı yüksek olmasına rağmen usta eğitimi ile kaza geçirme durumu arasında istatistiksel yönden anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Çalışırken uzun süre ayakta kalan çırakların %70.2’si, aynı pozisyonda uzun süre kalmayanların %66.7’si yapılan işle ilgili kaza geçirdiğini belirtmiştir. Çalışırken uzun süre aynı pozisyonda kalmayanların sayısal azlığı pozisyon ile kaza geçirme arasındaki ilişkinin yeterince ortaya çıkmasını sınırlamış görünmektedir.

Araştırmanın anket formunda bulunan cinsel istismara ilişkin sorulara toplumsal ve bireysel kaygıdan dolayı doğru yanıt alınmadığı düşünüldü. Ancak erkek kuaförü yanında çalışan iki erkek çırak müşteriler tarafından zaman zaman cinsel istismara (dokunma -bacak okşama) uğradığını belirtti. (İş arkadaşı ya da işyerindeki diğer çalışanlar tarafından cinsel istismara uğradığını belirten çırak olmadı).

SONUÇ VE ÖNERİLER:

Günümüzde toplumsal ve ekonomik yapının gösterdiği değişiklik çıraklık kavramında da bazı değişikliklere yol açmıştır. Çıraklarla ilgili yapılan araştırmalar eskiden aynı mahallede ailesinin tanıdığı bir ustanın yanına yerleştirilen çocuk küçük endüstrinin kent dışına taşınması sonucu evinden uzak ailenin tanımadığı bir ustanın yanında işe başlamaktadır. Bu değişim daha çok sanayileşme sürecini hızlı yaşayan kentlerde olmaktadır.Zonguldak coğrafi yapı ve doğal kaynaklar bakımından kömür madenciliğinin belirlediği bir ekonomik yapıya sahiptir. Sanayiye dönük hızlı bir kentsel değişim yaşanmadığı için ülke genelinde yaygın olan çocuk işgücü bu bölgede daha çok lokanta, dolmuş muavini, kasap, gıda maddelerinin satıldığı dükkanlar gibi hizmet sektöründe kullanılmaktadır.

Zonguldak Çıraklık Eğitim Merkezi Kuaförlük Bölümündeki çırakların işyerinde bulunan çalışma riskleri arasında özellikle tetanoz hastalığı, hepatit gibi bulaşıcı hastalıklar ve allerjik ve enfektif deri hastalıkları önceliklidir. Çırakların büyük çoğunluğunun (%93.2) orta öğrenimi tamamlamadan çalışma yaşamına girmiş olması bağışıklama yönündende eşit koşullarda olmadıklarını göstermektedir.Orta öğrenimin 8 yıla çıkarılmış olmasının çalışan çocuklar bakımından önemi yalnızca çalışma yaşının yükseltilmesine katkıda bulunma yönüyle değil bağışıklanma yönünden de olumlu bir gelişme olmasıyla da ilgilidir.

Çırakların çoğu ( % 89.3) daha çok getir-götür işleri ve kuaförlük hizmetlerine yardımın birarada yürütttüklerini belirtmişlerdir. Her iki sorumluluğunda uzun süre ayakta kalmayı gerektirdiğinden çıraklar uzun çalışma saatleri boyunca ayakta kalmaktadırİşin en güç yanına ilişkin görüşleride aynı iş koşuluyla “uzun süre ayakta kalma ile ilgilidir.

ÖNERİLER:

Kuaförlük etkinliklerinin deri ile direk teması gerektirmesi ve el kesileri gibi küçük kazaların sık yaşanması nedeni ile özellikle tetanoz ve hapatit aşıları ile bağışıklanma zorunluluğunun getirilmesi,

Çırakların çalışma yaşamında gerek hizmet verdikleri müşteri gerekse iş arkadaşları tarafından kötü muamele görmemeleri ve diğer iletişim problemleri yaşamamaları için okul- usta ve veli iletişimine ve sürekliliğine önem verilmesi,

Bu merkezlerde düzenli ve sürekli sağlık eğitim programlarının planlanması, bu programlar içinde çıraklara cinsel eğitim verilerek istismar olaylarına maruz kalmamaları için çırakların uyarılmaları önerilebilir.

KAYNAKLAR:

1-Derrrien J.M..( 1994) : Çocuk Çalıştırılması ile ilgili Politika Hazırlanması ve İş Denetimi Eğitim Klavuzu. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü ve Uluslararası Çalışma Bürosu yayını

2-Polat O. (1998) : “Çalışan Çocuklar” Çocuk Forumu Cilt:1, Sayı: 1

3- T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1994): Çocuk İş Gücü

4-Bilir N. Doğan,B.Yıldız, A:N. ”Sigara Çalışma Ortamı ve Koruyucu Hekimlik”, PİAR araştırma verileri
 
Yorumlar
Bu yazıyla ilgili yorum bulunmamaktadır.
 
 
Delfin Rukal
Dr. Can Küçükali
Gündoğdu Yıldırım
Hamit Ölçer
Kemal Gökcan
Özgür Karakaya
Salim Çalık
Vefa Akdoğan
Yusuf Yüksekdağ
 
  Son 10 Yorum
Dilsel açıdan farklılık ve hassasiyet yaratan terimleri açıkladığınız için ayrıca teşekkürler......
merkez sağda güçlü bir akım olmadıktan sonra o biraz zor BURAKCIĞIM...
insanlar toplum içerisinde, sahip oldukları maddi imkanları gösteremediği ölçüde dikkat çekmek için ...
Dede Korkut Hikayeleri içinde yer alan Deli Dumrul'un öyküsünü çağrıştırdı :)))))...
Bir erkek olarak çağımız kadınının dramını ve/ya trajedisini anlayabilmeniz çok güzel. Teşekkürler.....
Burak bey, hele sen önce partiyi bir kur. Neyi nasıl yapacağını anlatırsın. Sen bunu yapınca ne kada...
yorumunuz için teşekkür ederim Salim kardeşim....
İlginiz için teşekkür ederim Kemal kardeşim....
uludere katliamı akp'nin devlet oluşunun ve devleti yeniden biçimlendirişinin göstergesi olarak da o...
kurulacak yeni bir parti yeni olmayacak, kurulmuş olanların fotokopisi olacaktır. kurulacak partinin...
 
 
 
Reklam
vermek
istiyorum!
 
© 2007 Her hakkı saklıdır • Yasal Uyarı ve Gizlilik Beyanı Tasarım ve Programlama bt2